“Söylenen”den maksat, 71. âyette ne zaman meydana gelecegi sorulan kiyamettir (Ibn Âsûr, XX, 38). Nitekim bir sonraki âyette de kiyamet kopmadan önce meydana gelecek olaylar açiklanmaktadir. “Yerden bir yaratik” diye çevrilen ve insanlarla konusacagi bildirilen dâbbetü’l-arz, tefsirlerdeki bilgilere göre kiyametin yaklastigini bildiren büyük alâmetlerden biri olarak ortaya çikacak olan garip bir yaratiktir. Hadislerde bildirildigine göre inkârcilarin, öncekilerin masallari olarak gördükleri ne varsa hepsinin meydana gelecegi ve gerçegin bütün çiplakligiyla görülecegi kiyamet günü yaklastiginda bunun bir alâmeti olarak “dâbbetü’larz” ortaya çikacaktir (Müslim, “Fiten”, 118, 128-129; Müsned, IV, 7). Islâmî kaynaklarda dâbbetü’l-arz ile ilgili olarak bazi ayrintilar olmakla birlikte bunun tek bir hayvan mi, yoksa yeryüzünü kaplayacak bir hayvan türü mü veya bunun temsilî bir anlatim mi oldugu hususu açik degildir. Dâbbetü’l-arzin çikacagi Kur’ân-i Kerîm’de bildirilmekle beraber, onun mahiyeti, ne zaman, nerede ve nasil çikacagiyla ilgili ayrintilara dair bilgilerin çogu saglam rivayetlere dayanmamaktadir. Konuyla ilgili ayrintili bilgileri özetleyen Râzî kendi kanaatini söyle ifade eder: “Sunu bilmelisin ki Kur’an’da bu hususlarin hiçbiri hakkinda herhangi bir delil mevcut degildir. Eger Hz. Peygamber’den sahih bir haber gelmisse kabul edilir, degilse hiçbir açiklama dikkate alinmaz” (XXIV, 218). Bu sebeple dâbbetü’l-arza Kur’an’da isaret edildigi sekliyle inanip ondan ötesine gaybî mesele olarak bakmak ve bunu kiyamet alâmetlerinin hikmetleri içerisinde degerlendirmek gerekir (gayb hakkinda bilgi için bk. Bakara2/3). Dâbbetü’l-arz kavraminin yeryüzündeki bütün insanlari kapsamayan, belli olumsuz sartlarin ortaya çikmasi halinde sadece belli yerlerde vuku bulan veya vuku bulacak olan sosyal bir sarsintiyi sembolize ettigini düsünenler de vardir (bilgi için bk. Ilyas Çelebi, Itikadî Açidan Uzak ve Yakin Gelecekle Ilgili Haberler, s. 132-142; Zeki Saritoprak, “Dâbbetü’larz”, DIA, VIII, 393).
Kaynak : Kur'an Yolu Tefsiri Cilt: 4 Sayfa: 206-207